Paswoord vergeten?
Thomas Philipp Reiter
     
Mijn teksten  
30 30 april 2015
Belgische Liberalen: Regeren zonder complexen
Sinds een half jaar is hij in functie: de liberale premier van België Charles Michel en zijn liberaal-conservatieve regering. Voor de eerste keer in bijna drie decennia zitten de socialisten niet mee aan de federale kabinetstafel, maar wel de Vlaams Nationalisten – voor velen een taboe, in een land dat spreekwoordelijk bekend staat voor het “Belgisch Compromis”. Voor het eerst sinds lang staat er geen nieuwe staatshervorming maar een economische agenda in het centrum van de politiek – tot groot ongenoegen van de vakbonden, die al voor het aantreden van de nieuwe regering tot nu regelmatig het oproept om over het hele land te staken.
Het loont de moeite om eens een kijkje te nemen bij onze ‘onbekende ‘buur.

Hoewel België tot de Top Tien behoort van de Duitse buitenlandse handelspartners, hebben Belgen en Duitsers bijna op alle andere vlakken weinig gemeen. Duitsers weten weinig over het Koninkrijk, dat net over Aken begint. Zelfs het staatshoofd Philippe, Koning der Belgen, een Duitse adellijke familie, die van het huis Saksen-Coburg en Gotha afstamt, leidt schijnbaar vaak tot ongeloof. Daarnaast kan men de Belgische binnenlandse politiek van veel beschuldigen, saai is ze allerminst. Gezien de complexe federale staatsstructuur zijn de regeringsonderhandelingen in België steeds van talrijke compromissen voorzien, die leiden tot bijzondere, ingewikkelde en soms bizarre omstandigheden kan leiden. Zonder te vergeten dat de partijen in 2010/2011 541 dagen nodig hadden om een nieuwe federale regering te bouwen en daarmee een nieuw ‘Wereldrecord’ vestigde.

Verenigde Staten van België

Dit ‘Wereldrecord’ kan bijgedragen hebben tot het feit dat België voor de buitenwereld vaak als ‘onbestuurbaar’ of zelfs populistisch door Henryk M. Broders als ‘mislukte staat’ werd gekarakteriseerd. Het tegendeel is echter waar: bij België gaat het echter om een land dat zich door zes staatshervormingen van een centrale staat naar Frans model met Brussel als sterk centrum en met het Frans als officiële taal van de meertalige ‘Verenigde Staten van België’ heeft ontwikkeld. De drie regio’s Vlaanderen, Wallonië en de stadsstaat Brussel genieten uitgebreide autonomie op bijna alle gebieden, die het dagelijks leven van de Belgen beïnvloeden. Weinig beleidsterreinen zoals landsverdediging of buitenlands beleid, de interne veiligheid en justitie alsook de sociale zekerheid liggen onder de bevoegdheden van de federale regering.

Bij veel zaken zoals het monetaire beleid stelt zich een dergelijke vraag als gevolg van de betrokkenheid in de Europese context zelfs niet meer.

Vlaanderen, het meest noordelijke en meest bevolkte Belgisch landsdeel, heeft net als Beieren de metamorfose ondergaan van een voormalig agrarische gebied met veel migrerende arbeiders, die in de Waalse ijzerertsen en mijnen in loondienst waren, tot een moderne omgeving van industrie en dienstverlening. Dit heeft zeker bijgedragen tot een nieuwe en duidelijke Vlaamse zelfingenomenheid.

Wallonië, de economie heeft het zwaar te verduren gehad na de ineenstorting van de ijzerproductie, waardoor het zuidelijke Belgische staatdeel steeds geplaagd blijft door de hoge werkloosheid. Een gevolg hiervan is het opschuiven van een groot deel van de bevolking naar de linkse partijen, wat regelmatig tot succes leidt bij de Waalse socialisten en in schril contrast staat met het eerder conservatieve burgerlijke Vlaanderen. Naast de Franstalige Belgen leven er in Wallonië ongeveer 79.000 ‘Duitstaligen’ met vooral Pruisische inwoners dat uit negen gemeenten bestaat, de zogenaamde Oostkantons, die na de Eerste Wereldoorlog uiteindelijk bij België zijn gebleven.

Ze zijn meestal trouw aan het Koninkrijk, wat door een oude spreuk onderstreept wordt: “Neutre: toujours; Belges: peut-être; Prussiens: jamais’ (Altijd neutraal, Belg misschien, Pruis nooit). Hun streefdoel is de erkenning als een onafhankelijk regio naast Vlaanderen, Wallonië en Brussel waarbij een gebrek aan ‘grootte’ geen tegenargument is, Liechtenstein of Monaco zijn immers veel kleiner.

Brussel, vormt tenslotte de derde regio van België. Officieel is de oude Vlaamse handelsstad en Koninklijke verblijfplaats Brussel nog steeds de hoofdstad van Vlaanderen. De facto is de multiculturele, meertalige, kosmopolitische hoofdstad van België, Europa en de NAVO niet langer meer Vlaams, omdat er nog slechts tien procent van de Brusselaars Nederlands aangeven als hun enige of hoofdzakelijke moedertaal. Ook als is Brussel officieel tweetalig, de Franstalige Walen en de Franstalige bevolkingsmeerderheid van Brussel zijn toegetreden tot de ‘Federatie Wallonië Brussel’. (Een niet heel invloedrijke losse groep Engelstalige aanhangers van de Europese instellingen wilt Engels als de derde Officiële taal, wat het internationaal karakter van de stad verder zou onderstrepen.)

Zoals er drie autonome regio’s zijn, zijn er daarom in Europa nog geen drie politieke stromingen bekent die uit drie bestaan: in elk van de drie landstalen Duits, Frans en Nederlands. De Groenen zijn de enigen die zich nog wat vastklampen aan het unitarisme, echter met afnemende kracht. Dat er zich op basis van de verschillende regionale prioriteiten en de diversiteit in cultuur van de verschillende landsdelen Vlaamse en Waalse christendemocraten of Duitse en Vlaamse liberalen tot op heden niet automatisch zijn ontstaan, ligt voor de hand en het maakt de regeringsvorming op federaal vlak niet eenvoudiger. De Belgische grondwet schrijft namelijk voor dat, behalve voor de premier, er een taalkundig evenwicht moet zijn in de regering. De 14-koppige ministerraad (met de premier) moet ook evenveel Nederlandstalige als Franstalige ministers tellen.

De Super-Verkiezingsdag en de nasleep

Op 25 mei 2014 vonden er in België voor de eerste keer verkiezingen plaats op dezelfde dag voor alle overheden behalve voor de gemeenten. De kiezers moesten kiezen voor de Europese volksvertegenwoordigers, het Federale parlement en de parlement van alle drie de regio’s Brussel, Vlaanderen en Wallonië, net als de drie taalgemeenschappen (Duits, Frans en Nederlands). Zo moet de tot nu toe gebruikelijke ‘job hopping’ van professionele politiekers tussen de verschillende regeringsniveaus vermeden worden.

Bij de federale verkiezingen leidde Charles Michel de liberale partij ‘Mouvement Réformateur’ aan Franstalige zijde naar de overwinning, terwijl de plaatselijke socialistische partij (PS) van premier Elio Di Rupo als de Franstalige christendemocraten (Centre Démocrate Humaniste, cdH) de er de stekker moesten uittrekken. In Vlaanderen zegevierden de Vlaamse Nationalisten (N-VA) van Bart De Wever met bijna 33%, die zo de sterkste politieke familie in het parlement werd, net als de conservatieven (CD&V)
Resultaten van de federale verkiezingen voor de Kamer van Afgevaardigden 25 mei 2014.

Door de liberalen geleide regering breekt met de Belgische ‘Tradities’.

Nadat verkiezingsoverwinnaar Bart De Wever (NV-A) aanvankelijk faalde met zijn voorstel voor het vormen van een coalitie en de Waalse christendemocraten zowel in de Waalse als in de Brusselse regering traden met de Socialisten, gaf Koning Philippe de Waalse liberaal Charles Michel en de Vlaamse conservatie Kris Peter de opdracht tot het vormen van een regering. Deze werd in oktober 2014 afgerond na twee en een half maanden onderhandelen – naar Belgische normen in een ‘recordtijd’.

De Belgische Grondwettelijke Regering Michel die op 17 oktober 2014 de eed aflegde bestaat uit 14 ministers (Eerste Minister inbegrepen) en vier staatssecretarissen. Het regeerakkoord werd ondertekend door de Vlaamse nationalisten (N-VA), de Vlaamse christendemocraten (CD&V) alsook de Vlaamse en de Franstalige liberalen (Open VLD en MR). De regering draagt daardoor de naam Zweedse Coalitie, in overeenstemming van de Zweedse vlag: de gele partijkleuren van de N-VA, blauw voor de liberalen en het kruis van de christendemocraten.

De regeringscoalitie kan meteen meerdere bijzonderheden voor haar rekening nemen:

• Voor het eerst in drie decennia zitten de socialisten niet aan de federale regeringstafel, maar wel voor het eerst de Vlaamse Nationalisten.
• Het is de eerste federale regering in de recente Belgische geschiedenis dat het Franstalig deel slechts uit één partij bestaat – de liberalen van MR – en die daarmee in de Franstalige taalgroep van het parlement geen meerderheid heeft. Daardoor wordt ze door critici een kamikaze coalitie genoemd.
• Het regeerakkoord kreeg als titel ‘Een economische opdracht – een sociaal project’. Daarmee staat er voor het eerst sinds lang geen staathervorming op de agenda en geen verder escalatie in de taalstrijd.
• Charles Michel is met zijn 38 jaar de jongste premier in de 184-jarige geschiedenis van het koninkrijk (hoewel deze functie in zijn bestaande vorm in de eerste decennia van de soevereiniteit nog niet bestond), en pas de tweede regeringsleider van de Franstalige liberalen na Paul-Emile Janson in 1937.
Charles Michel is geen onbekende in de Belgische politiek. Zijn politieke betrokkenheid lijkt in het DNA van de familie Michel te zitten. Zijn vader Louis Michel behoort tot de politieke zwaargewichten en was zelfs nog Minister van Buitenlandse Zaken en Europees Commissaris. Vandaag geldt hij als één van de invloedrijkste afgevaardigde van het Europees Parlement. Charles was van 2000 tot 2004 zelf minister van Binnenlandse Zaken in Wallonië en van 2007 tot 2011 federaal minister van Ontwikkelingssamenwerking. Hij gaf deze positie op in 2011 om voorzitter te worden van de Mouvement Réformateur (MR, de partij van de Franstalige liberalen in Wallonië en de hoofdstad Brussel. Sinds 2006 is hij burgemeester van het stadje Waver in Waals-Brabant. Deze cumul van het burgemeestersambt en ambtsuitvoering op een hoger politiek niveau is in België een lange traditie. Al bleef Michels voorganger Elio Di Rupo als eerste minister ook burgemeester van Bergen (Mons), Europese Culturele Hoofdstad 2015. Dit ambt nam de niet-verkozen Elio Di Rupo in 2014 opnieuw op en het toont ook aan waar de hedendaagse echte politieke macht in België te vinden is: in de regio’s, de provincie althans niet echt meer in Brussel.

Een ‘economische opdracht – een sociaal project’

De regering Michel heeft een werkprogramma met de titel ‘Een economische opdracht – een sociaal project’ en kondigde aan om de hervormingen in het land te willen stoppen. Helemaal bovenaan op de hervormingsagenda staat een strenge begrotingsdiscipline, belastinghervorming en een hervorming van het sociale zekerheidsstelstel.

Zoals gebruikelijk in de Belgische binnenlandse politiek, is er over de volgorde van de ‘economische opdracht – een sociaal project’ aanzienlijk publieke controverse. Een liberaal economisch beleid gaat in België steeds gepaard met het, door de machtige vakbonden, die niet enkel professioneel maar ook taalgroepen en volgens politieke kleur ingedeeld zijn, vermoeden van ongebreidelde sociale bezuinigingen. Zelfs voor het aantreden van de regering riepen de vakbonden de eerste stakingen uit, die sindsdien regelmatig terugkeren in elke provincie of in het hele land. Zo is er voor 22 april een nieuwe landelijke staking aangekondigd.

In de basisoppositie zitten de socialisten. Hun frustratie en woede voor de regeringsnederlaag resulteerde in de eerste parlementaire debatten over de regeringsverklaring van de nieuwe premier in een scheldpartij van de Franstalige socialisten onder leiding van hun fractievoorzitter Laurette Onkelinx. Premier Michel mocht aan de lijve het protest tegen zijn regeringsbeleid ondervinden, twee dagen voor kerstavond: drie ‘Femen-activisten’ bekogelden hem met frietjes en mayonaise (‘frietaanslag’) tijdens een optreden voor de zakenclub ‘Cercle de Wallonie’ te Namen.

Niettegenstaande de extraparlementaire tegenstand van de vakbonden en de basisoppositie van de socialisten nauwelijks verwonderlijk zijn, is het verrassend met welke routine de ministers van het Vlaams separatistische N-VA de overheidsaangelegenheden vervolgen, zelfs Franse lessen bijwonen en het voor de buitenwereld vanzelfsprekend vinden om enkel België en niet een iets ‘chaotische staatsstructuur’ voor te stellen. De Vlaamse partij heeft ook haar kerneisen namelijk de ontbinding van het onbeminde Koninkrijk België – velen zeggen tijdelijk- naast zich neer gelegd en is een stuk Belgischer geworden.

‘Liberaal zijn betekent van natuur een hervormer zijn’. In principe heeft Charles Michel zijn politieke beleidsuitgangspunten als 28-jarige geschetst, in zijn in 2004 verschenen boek ‘Het Liberalisme zonder complexen’ („Le libéralisme sans complexe“, Edition Luc Pire): ‘Liberaal zijn betekent van natuur een hervormer zijn.’ Als men zich al liberaal profileert kan men met de gegeven omstandigheden niet tevreden zijn. Verouderde structuren op sociaal niveau, verregaande macht voor de talrijke vakbonden, de zelfs bijna soevereine taak als de uitbetaling van de werkloosheidsuitkeringen, alsook de overdreven bureaucratie blokkeren het land, als gevolg van de relatief sterke economische sectoren, zoals de consumptiegoederenindustrie, die opmerkelijk genoeg stabiel blijft. Onder het oppervlak smeult er een achterstand van hervormingen die vergelijkbaar zijn met Duitsland voor de uitvoering van de Agenda 2010. Dit wegwerken is een missie oor Michel.

Ook de voorzitster van de Vlaamse liberalen, de Open VLD, Gwendoly Rutten, schreef haar politieke agenda in 2013 in een boek ‘De geëngageerde burger’ („De Geëngageerde Burger - Inleiding tot een nieuwe politieke lente“, Uitgever Mark Vanleeuw) in een notendop: ‘Ons project combineert de keuze voor de vrijheid, verantwoordelijkheid en ondernemerschap met een sterk geloof in de toekomst, verandering en vooruitgang. We zijn geëngageerde burgers en vooruitgangsoptimisten. Wij willen het tegengif voor afgunst en verzuring zijn. Liberalen zijn niet uniek in hun aanvaarden van het ondernemerschap, verantwoordelijkheid en vrijheid. Liberalen zijn ook niet uniek in hun positieve instelling om te veranderen en vooruit te gaan. Het is een combinatie van beide die liberalen uniek maakt.’ Deze moedige oproep tot verandering – ook bij de ingeburgerde en dure Belgische kenmerken – maakt de Vlaamse als de Franstalige liberalen voor de ene tot strevers van vooruitgang, voor anderen, vooral links en de vakbonden, gehate partijen van ondernemers en vermogenden. Maar het is duidelijk, de meerderheid van de Belgische kiezers heeft voor de nieuwe dynamiek van de nieuwe regering gekozen.

De Vlaams liberale Rutten beschreef de regeringsagenda onlangs tijdens een evenement in de Friedrich Neumann Stichting voor de vrijheid in Brussel. (http://fnf-europe.org/2015/03/10/belgium-mini-europe-gwendolyn-rutten-on-how-to-overcome-divisions-and-governin-difficult-circumstances/#more-6987): ‘Wij Belgen zijn kampioen in de belastingen, we belasten bijna alles. Daarom hebben we een duidelijke lastenverlaging nodig voor arbeiders.’ Met een ‘Taks shift’ zullen de belastingen die uit arbeid voortvloeien en zo direct de burger belasten, in een orde van één miljard euro via andere fiscale vormen herschikt worden. Begin 2016 zullen de burgers door de ‘tax shift’ persoonlijk van een kleine lastenverlaging genieten en de loonkosten zullen merkbaar dalen.

Groot twistpunt is het Belgisch systeem van loonindexering, dat ook door Europa in twijfel wordt getrokken. De automatische aanpassing van de lonen en de salarissen aan de voortdurende stijgende index van het levensonderhoud, zal eind 2015 wegvallen.

Zoals in vele Europese geïndustrialiseerde landen is het pensioensysteem één van de grootste problemen in België. Terwijl de grote coalitie in Duitsland een stap heeft teruggezet en nieuwe mogelijkheden voor vervroegd pensioen heeft geopend, wil de regering Michel de pensioenleeftijd in 2025 verhogen naar 66 jaar en in 2030 naar 67 jaar en zo het pensioensysteem aanpassen aan de stijgende levensverwachting en de pensioenkassen veilig stellen voor de toekomst. Behalve de verhoging van de pensioenleeftijd vandaag zullen de laagste pensioenen met twee procent verhogen.

Het neveneffect van de economische en sociale agenda van de liberaal-conservatieve regering is dat het Belgische openbaar leven weer belangrijker is geworden, tot welke ideologie men ook behoort, of minder, met welke moedertaal men ook is opgegroeid. Ook hier toont de Regering Michel, de in de politiek zeldzame moed om beslissingen te nemen op lange termijn in plaats van de gemeenschappelijk en pragmatische ‘compromis belge’ hier en nu na te streven.

‘Ruziekabinet’ of moderner België

Niettegenstaande de beide liberale partijen vrij eendrachtig met de dagelijkse gang van zaken van de regering bezig zijn, worden de vertegenwoordigers van de N-VA en CD&V vaak met jaloers partijgekibbel geconfronteerd. Zo bestempelt politicoloog Carl Devos de regering dan ook als het ‘roddelkabinet’, of als het kabinet van de roddelaars. In de media wordt vaak gesproken van ‘Ruziekabinet’. Oorzaak van de tegenstrijdigheden tussen de regeringspartijen is vaak de voorzitter van coalitiepartner N-VA en burgemeester van Antwerpen, Bart De Wever. De Wever is erin geslaagd om zijn partij te positioneren als burgerlijk-conservatief, met perspectief hoewel separatistisch maar ook als pragmatisch-revolutionaire beweging. Een politiek aanbod dat in Vlaanderen bewezen heeft goed te verkopen. Bij de verkiezingen in mei 2014 werd de N-VA in Vlaanderen de sterkste partij met de beste Belgische verkiezingsuitslag: 32,4 % in Vlaanderen en 2,7% in Brussel, wat gelijk is aan 20,3 % voor heel België.

Ook omwille van zijn uitgesproken politieke instinct erkent De Wever na de grote verkiezingsoverwinning van de N-VA, dat hij persoonlijk blootstelt aan de schijnbare tegenstrijdigheid, enerzijds door de Vlaamse autonomie na te streven en anderzijds door voor de Belgische Koning de eed af te leggen op de huidige grondwet. Hij maakte zelf van meet af aan een einde aan de speculatie dat hij het premierschap nastreefde. Officieel natuurlijk, want hij kan zich geen mooier ambt als dat van burgemeester van Antwerpen voorstellen. De facto beantwoordde De Wever met een slimme zet in de efficiënte positie van degene die de politieke touwtjes van de Belgische politiek in handen heeft en genoegen neemt met deze rol als advocaat van de duivel, één tegen allen. Hij bekritiseerde bijna dagelijks zijn christendemocratische coalitiepartner, omwille van hun ‘te sociaal democratische koers’. En één van de belangrijkste critici van de belangrijkste oorzaken van de disharmonie luidt het: ‘Ik had een Regeringssymfonie gewenst, het resultaat is een kakofonie’.

Ondanks het geplaag en gekibbel in het regeringskamp, slaagt de regering er maar om in grote kwesties zoals het begrotingsbeleid snel tot een akkoord te komen en op koers te blijven. Hoewel de besparingsmaatregelen geleid hebben tot stakingen met brandende autobanden of wegversperringen is de regering niet gezwicht. Bij het opdoeken van een islamitische terreur cel begin dit jaar toonde de regering zich vastberaden en eensluidend.

Beloont door de verdere steuntoename van het volk. Ter gelegenheid van een representatief onderzoek uitgevoerd begin 2015 werd het duidelijk dat de socialisten verder terrein verliezen en alle regeringspartijen – met uitzondering van de christendemocraten – verder stijgen. De Franstalige liberale premier Charles Michel kenmerkt zich als iemand die de rust niet verliest, ondertussen optreedt als scheidsrechter tussen de coalitiepartners – en vloeiend in beide landstalen communiceert. Dit heeft in het openbaar blijkbaar veel punten opgeleverd en hij is gestegen in de populariteitsbarometer, vooral in Vlaanderen. Het is ook verbazingwekkend dat er een verder liberale erkenning is in de drie landstalen: de Vlaamse liberale minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD). De Block is een politiek zwaargewicht. Ze verdiende veel respect en populariteit van 2011 tot 2014 als federaal staatssecretaris voor Asiel, Immigratie en sociale integratie in de regering Di Rupo. Een in de media opgestart debat over de vraag of een vrouw met haar lichaamsgewicht überhaupt verantwoordelijkheid mag dragen over de gezondheidszorg, kwetst haar niet, integendeel. En dus is het niet verwonderlijk dat een in 2014 verschenen en veelgeprezen biografie over Maggie De Block (Marijke Libert) de titel draagt ‘Buitengewoon Maggie De Block’ – de buitengewone.
Dit is de conclusie na een half jaar: liberaal bewind in België, met succes en zonder complexen.


Thomas Philipp Reiter, politiek analist in Brussel (o.a. voor de nieuwszender N24)
Hans H. Stein regionaal directeur van de Europese en trans-Atlantische dialoog, Brussel

Impressum

Friedrich-Naumann-Stiftung für die Freiheit (FNF)
Bereich Internationale Politik
Referat für Querschnittsaufgaben
Karl-Marx-Straße 2
D-14482 Potsdam

Links:
Belgische Liberale: Governance zonder complexen
Bookmark and Share










Schrijf u in op mijn nieuwsbrief








Sven Gatz

Jette

Wim Vanobberghen

Oudergem

Carla Dejonghe

Sint-Pieters-Woluwe

Kurt Deswert

Sint-Lambrechts-Woluwe





Niels Van Renterghem

Maarkedal

Greet Geypen

Mechelen

Ward Van ooteghem

Aalter

Dirk De Belder

Grobbendonk

Martin Deschuymere

Deerlijk

Arne De Smet

Wevelgem

Isaak Boone

Zwalm

Nele Willems

Antwerpen

Alain Carremans

Sint-Pieters-Leeuw

Kim Van Velthoven

Schelle