 |
|
|
|
| Sven Gatz |
|
| |
|
|
 |
Mijn artikels |
|
|
|
| Identiteit versus burgerschap |
In Frankrijk woedt het nationaal identiteitsdebat, pour le pire et pour le meilleur. Europeaan en liberaal Guy Verhofstadt stelt daar indringende vragen bij maar wordt zowel hier als in la douce France teruggefloten. Retourne à tes frites: een Belg kan blijkbaar niets zinnig over de Franse identiteit zeggen. Nochtans is dit geen Frans maar een postmodern Europees debat. Dat inspireert o.m. Bart De Wever tot bespiegelingen over de innige relatie tussen identiteit en migratie. Het lijkt me nuttig hier enkele liberale kanttekeningen bij te maken.
Niemand kan ontkennen dat als mensen uit verschillende continenten elkaar ontmoeten ze zich geconfronteerd weten met andere leefwerelden, visies, overtuigingen en gewoontes. Dat kan een verrijking zijn voor een samenleving, op voorwaarde dat iedereen zich genoeg open opstelt om het initieel vreemde trachten te begrijpen. Ik geloof echter dat migratie en identiteit niet zo nauw met elkaar verbonden zijn als wordt beweerd. Niet in het minst omdat het begrip identiteit, eens het het persoonlijke overstijgt, nog moeilijk objectiveerbaar is. Een culturele identiteit, zo hebben intussen heel wat studies uitgewezen, is een 'verbeelde gemeenschap.' Het is het resultaat van een toeschrijvingsproces. Het is dan ook niet verwonderlijk dat nationalisten zich vaak bekwamen in een historische apologetica om aan te tonen dat deze ‘verbeelding’ een realiteit is.
Uit een recent onderzoek van de Universiteit Hasselt en Steunpunt Gelijkekansenbeleid bleek dat migranten zich niet zozeer identificeren met Vlaanderen of België, als wel met hun regio of stad. Denken we hierbij maar aan de Maroxellois, Maghrebijnse Brusselaars, duidelijk een product van de Marokkaans-Brusselse kruisbestuiving. Het wordt al snel duidelijk dat de draagkracht van een abstract begrip als identiteit hoogst onzeker is. Noopt de identificatie van de Gentse Turken met de wijk rond de Sleepstraat tot het verheffen van dit “Gents-Turkse” gevoel tot een semi-nationaliteit? Nee toch.
De kern van de zaak is tweevoudig. Ten eerste: hoezeer is het begrip identiteit oorzaak van een al dan niet haperende inburgering? Kijken we eerst maar eens naar de socio-economische situatie waarin nieuwe Belgen zich al te vaak bevinden. Op vlak van onderwijs en op de arbeidsmarkt worden nog niet de resultaten gehaald die we mogen verwachten. Dit resulteert dan weer in een (relatief) isolement. Het is deze negatieve sociale dynamiek die aan de grondslag ligt van allochtonen die maar niet ingeburgerd geraken. Erst das Fressen und dann die Moral.
Ten tweede: hoezeer is de notie identiteit ingeschreven in het inburgeringstraject in Vlaanderen? Via de verplichte lessen Nederlands en de cursus Maatschappelijke Oriëntatie worden nieuwkomers klaargestoomd voor onze maatschappij. Een inwijkeling wordt verondersteld te weten hoe het land in elkaar steekt, zonder dat echter van hem of haar wordt verwacht alle gewoontes over te nemen. Zo is het te verdedigen dat hoofddoeken en andere symbolen achter loketten of in scholen worden geweerd. Thuis of in zijn of haar moskee, kerk, tempel doet men dan weer wat hij wil.
Als iemand als De Wever betoogt dat we moeten nadenken over wie tot “het volk” behoort en wie niet, herinnert hij zich blijkbaar niet dat deze denkoefening in opdracht van Marino Keulen al een tijd geleden werd uitgevoerd door de Commissie Bossuyt, die de invulling van de cursus Maatschappelijke Oriëntatie vorm gaf, en waarin ondermeer Rik Torfs en Etienne Vermeersch zetelden. Wat zijn onze basiswaarden? Sinds de Verlichting vormen drie concepten de pijlers van het Westen: vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Ook constateerde de commissie dat daar doorheen nog twee andere waarden lopen, i.c. respect en burgerschap. De wijze heren van de commissie wisten dat beter werd gekozen voor het toekomstgerichte ‘burgerschap’, dan te verwijzen naar het ongrijpbare ‘identiteit’.
Zijn pleidooi lijkt verder te impliceren dat de toevloed van immigranten onze waarden bedreigt. Het federale Planbureau maakte recent bekend dat de migratie volgens haar schatting in de volgende twee decennia nog in snelheid zal toenemen. Kiezen we voor een angstig vasthouden aan hoe het was (whatever that may be) of geloven we dat de maatschappij een dynamisch gegeven is? Tot zolang de vernoemde basiswaarden overeind blijven en uitgediept worden, is er geen probleem, mij dunkt. Waar ik meer schrik voor heb is de agenda die zich hierachter ophoudt. Eens we aanvaarden dat identiteit zo belangrijk is als door nationalisten beweerd, zal er wel een historicus zijn die de Belgische identiteit vervangt door de Vlaamse. Quod erat demonstrandum. Ook dreigen dergelijke oefeningen ongewild sneller dan gedacht te verglijden in xenofobe overtuigingen over waarden die verwateren of vervuild worden door de instroom van anderen met minder nobele bedoelingen. Niet voor niets heet de in 2007 opgerichte Europese extreem-rechtse fractie “Identiteit, Soevereiniteit en Transparantie” (met hoofdletters).
Kort samengevat bestaat succesvolle inburgering bij de gratie van twee factoren: bereidwilligheid van de nieuwkomer om zich enkele zaken eigen te maken, niet in het minst een grondige kennis van het Nederlands, en een maatschappij die ervoor zorgt dat hij of zij over gelijke startkansen beschikt. Op die manier beschouwd gaat het over heel concrete zaken die via de juiste beleidsdaden kunnen worden gerealiseerd.
Dat is de echte uitdaging: eerder een gemeenschappelijk maatschappelijk platform zoeken en vinden rond actief burgerschap dan blijven vasthangen in een debat over identiteit. Dat is het verschil tussen kosmopolitisch humanisme en nationalisme. Zonder liberaal en Europees kompas verwildert een misschien goedbedoeld debat over identiteit immers tot een notie van gesloten nationaliteit, eerder dan te evolueren richting open burgerschap.
Sven Gatz, Vlaams fractieleider
Een ingekorte versie van deze opinie verscheen in De Standaard, 18 februari 2010.
|
|
|
|
 |
 |
Andy De Cock
Kalken
|
 |
 |
Geert Eeman
Welle
|
|
|
Hugo Biets
Vreren
|
|
|
Luc Chalon
Edegem
|
|
|
Frederik Vranken
Wellen
|
|
|
Guy Vanhengel
Evere
|
|
|
Nik Braeckman
Waarschoot
|
|
|
Marleen Van Goethem
Hamme (O.-Vl.)
|
|
|
Philippe Van den Winckel
Hoeilaart
|
|
|
Mario Declerck
Middelkerke
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
